سکته چشمی چیست؟ آیا بینایی بعد از آن برمی‌گردد؟

گاهی فرد صبح از خواب بیدار می‌شود و متوجه می‌شود که دید یک چشمش به طور ناگهانی تار شده است. بعضی افراد احساس می‌کنند پرده‌ای جلوی چشمشان کشیده شده و برخی دیگر بخشی از میدان دید خود را از دست می‌دهند. این اتفاق می‌تواند یکی از نشانه‌های سکته چشمی باشد؛ مشکلی که اگر به موقع درمان نشود، ممکن است آسیب دائمی به بینایی وارد کند.

برخلاف تصور بسیاری از افراد، سکته چشمی یک بیماری نادر نیست و معمولاً در افراد بالای ۵۰ سال، بیماران مبتلا به دیابت، فشار خون، چربی خون بالا یا بیماری‌های قلبی بیشتر دیده می‌شود. البته در افراد جوان نیز ممکن است در اثر برخی بیماری‌های زمینه‌ای یا اختلالات انعقادی رخ دهد.

خبر خوب این است که تشخیص سریع و مراجعه فوری به چشم‌پزشک یا اورژانس چشم می‌تواند در حفظ بینایی نقش بسیار مهمی داشته باشد. به همین دلیل آشنایی با علائم اولیه سکته چشمی اهمیت زیادی دارد.

سکته چشمی چیست؟

سکته چشمی (Eye Stroke) اصطلاحی است که معمولاً برای کاهش یا قطع ناگهانی جریان خون به بخش‌های مختلف چشم، به‌ویژه شبکیه یا عصب بینایی به کار می‌رود.

شبکیه لایه‌ای بسیار حساس در پشت چشم است که نور را دریافت کرده و آن را به پیام عصبی تبدیل می‌کند. این پیام‌ها از طریق عصب بینایی به مغز منتقل می‌شوند و باعث ایجاد تصویر می‌شوند.

اگر خون‌رسانی به این بافت حساس حتی برای مدت کوتاهی مختل شود، سلول‌های شبکیه یا عصب بینایی اکسیژن کافی دریافت نمی‌کنند و ممکن است آسیب ببینند. درست مانند سکته مغزی که در اثر قطع خون‌رسانی به مغز رخ می‌دهد، در سکته چشمی نیز کاهش خون‌رسانی می‌تواند باعث کاهش شدید یا حتی از دست رفتن بینایی شود.

به همین دلیل بسیاری از متخصصان، سکته چشمی را یک اورژانس پزشکی می‌دانند.

چرا سکته چشمی یک اورژانس است؟

سلول‌های شبکیه نسبت به کمبود اکسیژن بسیار حساس هستند. اگر انسداد رگ‌های خونی مدت زیادی ادامه پیدا کند، این سلول‌ها ممکن است به طور دائمی از بین بروند.

به همین دلیل اگر فرد دچار کاهش ناگهانی بینایی شود، نباید منتظر بماند تا وضعیت بهتر شود یا خودسرانه از قطره‌های چشمی استفاده کند. مراجعه سریع به پزشک می‌تواند در برخی موارد شانس حفظ بینایی را افزایش دهد.

اگر یکی از علائم زیر را تجربه کردید، مراجعه فوری ضروری است:

• کاهش ناگهانی دید در یک چشم
• از دست دادن بخشی از میدان دید
• دیدن لکه یا سایه بزرگ در میدان بینایی
• تاری شدید و ناگهانی دید
• کاهش دید بدون درد

سکته چشمی چگونه اتفاق می‌افتد؟

رگ‌های خونی، اکسیژن و مواد مغذی را به شبکیه و عصب بینایی می‌رسانند. اگر این رگ‌ها به دلایل مختلف دچار انسداد یا کاهش جریان خون شوند، سلول‌های بینایی آسیب می‌بینند.

شایع‌ترین دلایل این انسداد عبارت‌اند از:

• لخته خون
• رسوبات چربی (آترواسکلروز)
• آمبولی ناشی از بیماری‌های قلبی
• فشار خون بالا
• دیابت
• اختلالات انعقاد خون

در بعضی افراد نیز التهاب عروق یا بیماری‌های خودایمنی می‌توانند عامل ایجاد سکته چشمی باشند.

آیا سکته چشمی همان سکته مغزی است؟

خیر؛ اما شباهت زیادی با آن دارد.

در سکته مغزی، خون‌رسانی به بخشی از مغز مختل می‌شود، در حالی که در سکته چشمی، این اختلال در رگ‌های تغذیه‌کننده شبکیه یا عصب بینایی رخ می‌دهد.

نکته مهم این است که وجود سکته چشمی می‌تواند هشداری برای افزایش خطر سکته مغزی یا بیماری‌های قلبی در آینده باشد. به همین دلیل پزشک معمولاً علاوه بر معاینه چشم، بررسی وضعیت قلب، فشار خون، قند خون و عروق گردن را نیز توصیه می‌کند.

سکته چشمی چه کسانی را بیشتر تهدید می‌کند؟

اگرچه این بیماری ممکن است در هر سنی رخ دهد، اما احتمال بروز آن در افراد زیر بیشتر است:

• افراد بالای ۵۰ سال
• مبتلایان به دیابت
• افراد دارای فشار خون بالا
• کسانی که چربی خون بالایی دارند
• افراد سیگاری
• بیماران قلبی و عروقی
• افراد مبتلا به اختلالات انعقاد خون
• کسانی که سابقه سکته مغزی یا حمله قلبی دارند

وجود این عوامل به معنی قطعی بودن ابتلا نیست، اما احتمال بروز سکته چشمی را افزایش می‌دهد.

سکته چشمی همیشه باعث نابینایی می‌شود؟

خیر.

شدت کاهش بینایی به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:

• نوع سکته چشمی
• مدت زمان قطع خون‌رسانی
• محل درگیری رگ
• سرعت مراجعه به پزشک
• بیماری‌های زمینه‌ای فرد

در برخی بیماران بخشی از بینایی بازمی‌گردد، اما در موارد دیگر ممکن است آسیب دائمی ایجاد شود. به همین دلیل، زمان در درمان سکته چشمی اهمیت بسیار زیادی دارد.

انواع سکته چشمی و علائم هر کدام

در بخش قبل با مفهوم سکته چشمی آشنا شدیم و فهمیدیم که این بیماری به دلیل کاهش یا قطع خون‌رسانی به شبکیه یا عصب بینایی ایجاد می‌شود. اما نکته مهم این است که سکته چشمی یک بیماری واحد نیست و بسته به اینکه کدام رگ یا بخش از چشم درگیر شده باشد، انواع مختلفی دارد.

شناخت این انواع به پزشک کمک می‌کند تا بهترین روش درمان را انتخاب کند و به بیمار نیز کمک می‌کند علائم هشداردهنده را جدی‌تر بگیرد.

5

۱. انسداد شریان شبکیه (Retinal Artery Occlusion)

این نوع، همان چیزی است که بیشتر افراد با نام سکته چشمی می‌شناسند.

در این حالت، یکی از شریان‌هایی که خون و اکسیژن را به شبکیه می‌رساند، به علت لخته خون یا آمبولی مسدود می‌شود. با قطع جریان خون، سلول‌های شبکیه در مدت کوتاهی دچار کمبود اکسیژن می‌شوند.

دو نوع اصلی دارد:

انسداد شریان مرکزی شبکیه (CRAO)

شدیدترین نوع سکته چشمی است و کل شبکیه را درگیر می‌کند.

علائم:

• کاهش بسیار شدید و ناگهانی بینایی
• کاهش دید در یک چشم
• بدون درد
• گاهی فقط تشخیص نور باقی می‌ماند.

در بسیاری از موارد، بیمار هنگام بیدار شدن از خواب متوجه کاهش شدید بینایی می‌شود.

انسداد شاخه‌ای شریان شبکیه (BRAO)

در این حالت فقط یکی از شاخه‌های شریان بسته می‌شود.

علائم معمولاً خفیف‌تر هستند و ممکن است فقط بخشی از میدان دید از بین برود.

چرا انسداد شریان شبکیه خطرناک است؟

شبکیه یکی از پرمصرف‌ترین بافت‌های بدن از نظر اکسیژن است. اگر خون‌رسانی برای مدت طولانی قطع شود، آسیب سلول‌های شبکیه می‌تواند غیرقابل برگشت باشد.

به همین دلیل، انسداد شریان شبکیه یک اورژانس پزشکی واقعی محسوب می‌شود.

4

۲. انسداد ورید شبکیه (Retinal Vein Occlusion)

در این نوع، شریان باز است اما وریدی که خون را از شبکیه خارج می‌کند بسته می‌شود.

در نتیجه، خون در شبکیه تجمع پیدا کرده و باعث خونریزی، تورم و کاهش بینایی می‌شود.

این بیماری بیشتر در افراد مبتلا به:

• فشار خون بالا
• دیابت
• افزایش چربی خون
• گلوکوم (آب سیاه)

دیده می‌شود.

انسداد ورید مرکزی شبکیه (CRVO)

در این حالت ورید اصلی شبکیه بسته می‌شود.

علائم شامل:

• تاری دید ناگهانی
• کاهش دید متوسط تا شدید
• دید مه‌آلود
• گاهی دید موج‌دار

شدت علائم از فردی به فرد دیگر متفاوت است.

انسداد شاخه‌ای ورید شبکیه (BRVO)

در این حالت فقط یکی از شاخه‌های ورید مسدود می‌شود.

معمولاً:

• بخشی از میدان دید تار می‌شود.
• دید مرکزی ممکن است طبیعی بماند.
• پیش‌آگهی بهتر از نوع مرکزی است.

تفاوت انسداد شریان و انسداد ورید شبکیه

5

۳. سکته عصب بینایی (Ischemic Optic Neuropathy)

گاهی کاهش خون‌رسانی به جای شبکیه، در عصب بینایی رخ می‌دهد.

عصب بینایی همان ساختاری است که پیام‌های بینایی را از چشم به مغز منتقل می‌کند.

اگر خون‌رسانی این عصب مختل شود، فرد دچار سکته عصب بینایی خواهد شد.

علائم سکته عصب بینایی

شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:

• کاهش ناگهانی دید
• کاهش حساسیت به رنگ‌ها
• از دست رفتن بخشی از میدان بینایی
• تاری دید صبحگاهی
• معمولاً بدون درد

در بعضی بیماران، فقط قسمت بالایی یا پایینی میدان دید از بین می‌رود.

سکته عصب بینایی چه افرادی را بیشتر درگیر می‌کند؟

احتمال بروز این بیماری در افراد زیر بیشتر است:

• افراد بالای ۵۰ سال
• مبتلایان به فشار خون
• بیماران دیابتی
• افراد دارای کلسترول بالا
• مبتلایان به آپنه خواب
• افراد دارای دیسک بینایی کوچک

در برخی بیماران نیز نوعی التهاب عروق به نام آرتریت سلول غول‌آسا علت اصلی سکته عصب بینایی است که نیاز به درمان فوری با دارو دارد تا از درگیری چشم دیگر جلوگیری شود.

آیا علائم همه انواع سکته چشمی یکسان است؟

خیر؛ اما چند علامت مشترک وجود دارد که نباید نادیده گرفته شوند:

• کاهش ناگهانی بینایی در یک چشم
• تاری دید بدون درد
• از بین رفتن بخشی از میدان دید
• دیدن سایه یا پرده جلوی چشم
• کاهش ناگهانی وضوح تصاویر

اگر هر یک از این علائم به‌صورت ناگهانی ایجاد شد، باید آن را یک وضعیت اورژانسی تلقی کرده و در اسرع وقت به چشم‌پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

نکته مهم برای بیماران

برخی افراد تصور می‌کنند چون چشمشان درد ندارد، مشکل جدی نیست. اما بیشتر انواع سکته چشمی بدون درد هستند و همین موضوع باعث می‌شود مراجعه به پزشک به تأخیر بیفتد. در حالی که در بسیاری از موارد، هر ساعت تأخیر می‌تواند شانس حفظ بینایی را کاهش دهد.

علت سکته چشمی چیست؟ چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟

تا اینجا با مفهوم سکته چشمی و انواع آن آشنا شدیم. اما یکی از رایج‌ترین سؤال‌هایی که کاربران در گوگل جستجو می‌کنند این است:

• چرا سکته چشمی اتفاق می‌افتد؟
• آیا سکته چشمی قابل پیشگیری است؟
• چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا هستند؟

پاسخ کوتاه این است که سکته چشمی معمولاً نتیجه اختلال در خون‌رسانی به شبکیه یا عصب بینایی است. اما عوامل مختلفی می‌توانند این اختلال را ایجاد کنند.

6

علت سکته چشمی چیست؟

تمام بافت‌های بدن برای زنده ماندن به اکسیژن نیاز دارند و چشم نیز از این قاعده مستثنی نیست.

شبکیه یکی از فعال‌ترین بافت‌های بدن از نظر مصرف اکسیژن است. اگر جریان خون حتی برای مدت کوتاهی کاهش پیدا کند، سلول‌های حساس شبکیه ممکن است آسیب ببینند.

این اختلال معمولاً به یکی از دلایل زیر رخ می‌دهد:

• ایجاد لخته خون
• جدا شدن پلاک چربی از عروق گردن یا قلب (آمبولی)
• تنگ شدن رگ‌ها بر اثر رسوب چربی
• التهاب عروق
• اختلالات انعقاد خون
• افت شدید فشار خون در برخی شرایط

۱. فشار خون بالا؛ مهم‌ترین عامل خطر

یکی از شایع‌ترین علت‌های سکته چشمی، فشار خون بالا است.

وقتی فشار خون برای مدت طولانی کنترل نشود، دیواره رگ‌ها آسیب می‌بیند، ضخیم‌تر می‌شود و احتمال بسته شدن یا پارگی آن‌ها افزایش پیدا می‌کند.

به همین دلیل، افراد مبتلا به فشار خون بالا باید به طور منظم علاوه بر کنترل فشار، معاینات چشمی نیز انجام دهند.

۲. دیابت؛ دشمن خاموش رگ‌های چشم

5

دیابت تنها باعث بالا رفتن قند خون نمی‌شود؛ بلکه به مرور زمان به رگ‌های خونی کوچک سراسر بدن، از جمله رگ‌های چشم، آسیب می‌زند.

در افراد مبتلا به دیابت، احتمال بروز مشکلات زیر بیشتر است:

• انسداد رگ‌های شبکیه
• خونریزی شبکیه
• تورم مرکز شبکیه (ادم ماکولا)
• سکته چشمی

اگر دیابت به خوبی کنترل شود، خطر بسیاری از این عوارض کاهش می‌یابد.

۳. چربی خون بالا و گرفتگی عروق

کلسترول و چربی خون بالا می‌توانند باعث تشکیل پلاک در دیواره رگ‌ها شوند.

گاهی بخشی از این پلاک جدا شده و از طریق جریان خون به رگ‌های چشم می‌رسد. این اتفاق می‌تواند باعث انسداد ناگهانی شریان شبکیه و بروز سکته چشمی شود.

به همین دلیل، پزشک پس از تشخیص سکته چشمی معمولاً آزمایش چربی خون را نیز درخواست می‌کند.

۴. بیماری‌های قلبی

افرادی که دچار مشکلات قلبی هستند، بیش از دیگران در معرض تشکیل لخته خون قرار دارند.

برخی بیماری‌هایی که خطر سکته چشمی را افزایش می‌دهند عبارت‌اند از:

• فیبریلاسیون دهلیزی
• بیماری دریچه‌های قلب
• نارسایی قلبی
• سابقه سکته مغزی یا حمله قلبی

در این افراد، لخته ممکن است از قلب جدا شده و به رگ‌های چشم برسد.

۵. سیگار کشیدن

سیگار یکی از مهم‌ترین عوامل قابل پیشگیری در بیماری‌های عروقی است.

مواد شیمیایی موجود در دود سیگار:

• باعث تنگ شدن رگ‌ها می‌شوند.
• اکسیژن‌رسانی را کاهش می‌دهند.
• احتمال تشکیل لخته را افزایش می‌دهند.
• روند تصلب شرایین را سرعت می‌بخشند.

ترک سیگار نه‌تنها برای سلامت قلب، بلکه برای حفظ بینایی نیز اهمیت زیادی دارد.

۶. افزایش سن

با افزایش سن، رگ‌های خونی به‌تدریج انعطاف‌پذیری خود را از دست می‌دهند و احتمال تجمع رسوبات در آن‌ها بیشتر می‌شود.

به همین دلیل، بیشتر موارد سکته چشمی در افراد بالای ۵۰ سال دیده می‌شود.

البته این به معنای مصون بودن افراد جوان نیست.

۷. اختلالات انعقاد خون

برخی افراد به دلایل ژنتیکی یا بیماری‌های خاص، بیشتر از دیگران مستعد تشکیل لخته هستند.

این اختلالات می‌توانند حتی در سنین پایین نیز باعث سکته چشمی شوند.

در افراد جوانی که بدون علت مشخص دچار سکته چشمی می‌شوند، پزشک ممکن است آزمایش‌های تخصصی انعقادی درخواست کند.

۸. بیماری‌های التهابی عروق

برخی بیماری‌های خودایمنی و التهابی می‌توانند باعث التهاب دیواره رگ‌ها و کاهش خون‌رسانی شوند.

یکی از مهم‌ترین آن‌ها آرتریت سلول غول‌آسا (Giant Cell Arteritis) است که معمولاً در افراد بالای ۵۰ سال دیده می‌شود.

علائم هشداردهنده این بیماری عبارت‌اند از:

• سردرد جدید و شدید
• درد هنگام جویدن غذا
• حساسیت پوست سر
• کاهش ناگهانی بینایی

این وضعیت یک اورژانس پزشکی است و نیاز به درمان فوری دارد تا از آسیب به چشم دیگر جلوگیری شود.

آیا استرس باعث سکته چشمی می‌شود؟

یکی از پرسش‌های پرتکرار کاربران این است که «آیا استرس باعث سکته چشمی می‌شود؟»

پاسخ این است که استرس به‌تنهایی علت مستقیم سکته چشمی نیست. اما استرس مزمن می‌تواند به‌طور غیرمستقیم با افزایش فشار خون، اختلال در کنترل قند خون و تشدید بیماری‌های قلبی‌عروقی، خطر بروز مشکلات عروقی از جمله سکته چشمی را افزایش دهد.

بنابراین مدیریت استرس بخشی از سبک زندگی سالم برای حفظ سلامت چشم و قلب محسوب می‌شود، اما جایگزین کنترل عوامل خطر اصلی نیست.

آیا سکته چشمی در افراد جوان هم رخ می‌دهد؟

بله، اما شیوع آن کمتر است.

در افراد جوان، پزشک علاوه بر بررسی بیماری‌های رایج، به دنبال علل دیگری نیز می‌گردد، از جمله:

• اختلالات انعقاد خون
• بیماری‌های خودایمنی
• بیماری‌های قلبی مادرزادی
• مصرف برخی داروها
• ضربه‌های شدید
• مصرف مواد مخدر محرک مانند کوکائین و آمفتامین‌ها

چه کسانی بیشتر در معرض سکته چشمی هستند؟

افراد زیر بیشتر از دیگران در معرض خطر قرار دارند:

• افراد بالای ۵۰ سال
• مبتلایان به فشار خون بالا
• افراد دیابتی
• کسانی که چربی خون بالا دارند
• افراد سیگاری
• بیماران قلبی و عروقی
• مبتلایان به گلوکوم (آب سیاه)
• افراد دارای سابقه سکته مغزی یا حمله قلبی
• افراد مبتلا به اختلالات انعقاد خون
• کسانی که اضافه‌وزن یا کم‌تحرکی دارند

وجود این عوامل به معنی ابتلای قطعی نیست، اما احتمال بروز سکته چشمی را افزایش می‌دهد و اهمیت معاینات دوره‌ای چشم را بیشتر می‌کند.

آیا سکته چشمی قابل پیشگیری است؟

در بسیاری از موارد، بله. اگرچه نمی‌توان از همه موارد جلوگیری کرد، اما کنترل عوامل خطر می‌تواند احتمال بروز این بیماری را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه عبارت‌اند از:

• کنترل منظم فشار خون
• تنظیم قند خون در افراد دیابتی
• درمان چربی خون بالا
• ترک سیگار
• فعالیت بدنی منظم
• تغذیه سالم

علائم سکته چشمی چیست؟ چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟

در بخش‌های قبل با مفهوم سکته چشمی، انواع آن و عوامل خطر آشنا شدیم. اما مهم‌ترین موضوعی که می‌تواند از کاهش دائمی بینایی جلوگیری کند، شناخت علائم اولیه سکته چشمی است.

بسیاری از بیماران تصور می‌کنند اگر چشمشان درد نداشته باشد، مشکل جدی نیست. در حالی که بیشتر موارد سکته چشمی بدون درد هستند و همین موضوع باعث می‌شود مراجعه به پزشک به تأخیر بیفتد.

نکته مهم این است که در سکته چشمی، زمان نقش بسیار مهمی در حفظ بینایی دارد. هرچه درمان زودتر آغاز شود، احتمال حفظ بخشی از بینایی بیشتر خواهد بود.

مهم‌ترین علائم سکته چشمی

شدت علائم بسته به نوع سکته و محل درگیری متفاوت است، اما شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:

۱. کاهش ناگهانی بینایی

شایع‌ترین علامت سکته چشمی، کاهش ناگهانی دید در یک چشم است.

بیماران معمولاً چنین جملاتی را بیان می‌کنند:

• «وقتی از خواب بیدار شدم، یک چشمم تار می‌دید.»
• «انگار پرده‌ای جلوی چشمم کشیده شده بود.»
• «دید چشمم ناگهان کم شد.»

این کاهش دید ممکن است از خفیف تا بسیار شدید متغیر باشد.

۲. تاری دید ناگهانی

گاهی بیمار کاملاً نابینا نمی‌شود، اما احساس می‌کند همه چیز مه‌آلود یا تار شده است.

در این شرایط:

• خواندن نوشته‌ها دشوار می‌شود.
• تشخیص چهره‌ها سخت‌تر می‌شود.
• دید دور و نزدیک کاهش پیدا می‌کند.

۳. از دست دادن بخشی از میدان بینایی

در برخی انواع سکته چشمی، فقط بخشی از شبکیه آسیب می‌بیند.

در نتیجه بیمار ممکن است:

• قسمت بالا را نبیند.
• قسمت پایین را نبیند.
• سمت راست یا چپ تصویر را از دست بدهد.
• لکه تار یا سیاهی در میدان دید داشته باشد.

بعضی افراد این حالت را مانند وجود یک پرده یا سایه توصیف می‌کنند.

۴. کاهش دید بدون درد

یکی از ویژگی‌های مهم سکته چشمی این است که معمولاً درد ندارد.

همین موضوع باعث می‌شود بعضی بیماران مراجعه به پزشک را به تعویق بیندازند.

اما باید بدانید:

کاهش ناگهانی بینایی، حتی اگر بدون درد باشد، همیشه نیاز به بررسی فوری دارد.

۵. کاهش دید رنگ‌ها

برخی بیماران متوجه می‌شوند که رنگ‌ها مانند قبل شفاف نیستند.

مثلاً:

• رنگ قرمز کدرتر دیده می‌شود.
• رنگ‌ها بی‌روح به نظر می‌رسند.
• تفاوت رنگ‌ها کمتر احساس می‌شود.

این علامت به‌ویژه در سکته عصب بینایی بیشتر دیده می‌شود.

۶. کاهش ناگهانی وضوح تصویر

گاهی بیمار هنوز قادر به دیدن اجسام است، اما وضوح تصویر به شدت کاهش پیدا می‌کند.

مثلاً:

• نوشته‌ها تار هستند.
• خطوط صاف موج‌دار دیده می‌شوند.
• تشخیص جزئیات دشوار می‌شود.

آیا سکته چشمی همیشه باعث نابینایی کامل می‌شود؟

خیر.

شدت کاهش بینایی به عوامل مختلفی بستگی دارد:

• نوع سکته
• محل انسداد رگ
• مدت زمان قطع خون‌رسانی
• سرعت مراجعه به پزشک

در برخی افراد فقط بخش کوچکی از میدان دید از بین می‌رود، اما در برخی دیگر کاهش بینایی شدیدتر است.

علائم هشداردهنده‌ای که نباید نادیده بگیرید

اگر هر یک از علائم زیر به‌طور ناگهانی ایجاد شد، باید آن را یک اورژانس پزشکی در نظر بگیرید:

• کاهش ناگهانی بینایی در یک چشم
• تار شدن شدید دید
• دیدن پرده یا سایه جلوی چشم
• از دست دادن بخشی از میدان دید
• کاهش ناگهانی دید رنگ‌ها
• کاهش واضح بینایی بدون درد

در چنین شرایطی، مراجعه سریع به چشم‌پزشک یا اورژانس می‌تواند شانس حفظ بینایی را افزایش دهد.

نکته مهم برای بیماران

هر کاهش ناگهانی بینایی را جدی بگیرید. حتی اگر بعد از چند دقیقه یا چند ساعت بهتر شد، باز هم باید معاینه شوید. گاهی این کاهش دید می‌تواند یک هشدار از وجود مشکل در عروق چشم یا حتی عروق مغز باشد.

درمان سکته چشمی چیست؟ آیا بینایی بعد از سکته چشمی برمی‌گردد؟

یکی از اولین سؤالاتی که بیماران پس از تشخیص سکته چشمی می‌پرسند این است:

• آیا سکته چشمی درمان دارد؟
• آیا بینایی از دست رفته برمی‌گردد؟
• بهترین درمان سکته چشمی چیست؟

پاسخ این سؤال‌ها به نوع سکته چشمی، مدت زمان شروع علائم و علت ایجاد آن بستگی دارد. در بعضی بیماران، درمان سریع می‌تواند به حفظ بخشی از بینایی کمک کند، اما در برخی دیگر ممکن است آسیب واردشده به شبکیه یا عصب بینایی دائمی باشد.

به همین دلیل، سکته چشمی یک اورژانس پزشکی محسوب می‌شود و هر دقیقه تأخیر می‌تواند بر نتیجه درمان تأثیر بگذارد.

آیا سکته چشمی درمان دارد؟

بله، اما نوع درمان به علت سکته چشمی بستگی دارد.

برخلاف برخی بیماری‌های چشمی که تنها با یک روش درمان می‌شوند، در سکته چشمی ابتدا باید مشخص شود که:

• کدام رگ درگیر شده است؟
• انسداد شریانی است یا وریدی؟
• شبکیه آسیب دیده یا عصب بینایی؟
• علت اصلی ایجاد بیماری چیست؟

بر اساس این اطلاعات، پزشک بهترین روش درمان را انتخاب می‌کند.

درمان انسداد شریان شبکیه

انسداد شریان شبکیه یکی از اورژانسی‌ترین بیماری‌های چشم است.

در این حالت، هدف اصلی پزشک این است که در کوتاه‌ترین زمان ممکن خون‌رسانی به شبکیه را تا حد امکان بازیابی کند.

در برخی بیماران، بسته به زمان مراجعه و شرایط بالینی، ممکن است اقدامات زیر انجام شود:

• کاهش فشار داخل چشم
• ماساژ چشم (در شرایط خاص و توسط پزشک)
• تنفس با اکسیژن در برخی مراکز درمانی
• بررسی امکان درمان‌های تخصصی در مراکز مجهز
• ارزیابی فوری برای شناسایی علت انسداد

⚠️ نکته مهم: بسیاری از روش‌هایی که در گذشته برای درمان انسداد شریان شبکیه استفاده می‌شدند، امروزه شواهد علمی قوی برای اثربخشی قطعی ندارند. به همین دلیل، مهم‌ترین اقدام، مراجعه فوری و بررسی تخصصی توسط چشم‌پزشک است.

درمان انسداد ورید شبکیه

انسداد ورید شبکیه با انسداد شریان تفاوت دارد و درمان آن نیز متفاوت است.

در این بیماران، هدف اصلی درمان عبارت است از:

• کاهش تورم شبکیه (ادم ماکولا)
• جلوگیری از ایجاد عروق خونی غیرطبیعی
• حفظ یا بهبود بینایی
• پیشگیری از عوارض بعدی

5

تزریق داخل چشم؛ یکی از مهم‌ترین درمان‌های امروزی

یکی از مؤثرترین روش‌های درمانی برای بسیاری از بیماران مبتلا به انسداد ورید شبکیه، تزریق دارو داخل چشم (تزریق اینتراویتراال) است.

این داروها با کاهش تورم شبکیه و مهار رشد عروق غیرطبیعی، می‌توانند به بهبود یا تثبیت بینایی کمک کنند.

داروهای رایج این گروه شامل داروهای ضد VEGF هستند که امروزه درمان استاندارد بسیاری از بیماران مبتلا به ادم ماکولا محسوب می‌شوند.

در برخی موارد نیز پزشک ممکن است از تزریق کورتون داخل چشم استفاده کند، به‌ویژه زمانی که بیمار پاسخ مناسبی به درمان‌های دیگر نداشته باشد.

لیزر شبکیه چه زمانی انجام می‌شود؟

در بعضی بیماران، به‌ویژه زمانی که عروق خونی غیرطبیعی در شبکیه ایجاد شده باشند، پزشک ممکن است لیزر شبکیه (پان‌رتینال فوتوکوآگولاسیون) را توصیه کند.

هدف از لیزر:

• کاهش خطر خونریزی داخل چشم
• جلوگیری از رشد عروق غیرطبیعی
• کاهش احتمال بروز گلوکوم نئوواسکولار (آب‌سیاه ناشی از عروق جدید)

لیزر معمولاً جایگزین تزریق نیست و در بسیاری از بیماران، این دو روش در کنار هم استفاده می‌شوند.

درمان سکته عصب بینایی

درمان این نوع سکته به علت ایجاد آن بستگی دارد.

برای مثال:

• اگر علت، آرتریت سلول غول‌آسا باشد، درمان فوری با کورتون ضروری است تا از آسیب به چشم دیگر جلوگیری شود.
• اگر علت، نوع غیرالتهابی باشد، بیشتر تمرکز بر کنترل عوامل خطر مانند فشار خون، دیابت، چربی خون و بیماری‌های قلبی است.

آیا دارو می‌تواند سکته چشمی را درمان کند؟

برخلاف تصور برخی افراد، هیچ قطره یا داروی خانگی وجود ندارد که بتواند سکته چشمی را درمان کند.

داروهایی که پزشک تجویز می‌کند معمولاً برای موارد زیر هستند:

• کنترل بیماری زمینه‌ای
• کاهش التهاب در موارد خاص
• پیشگیری از تشکیل لخته‌های جدید (در صورت نیاز و با نظر پزشک مربوطه)
• کنترل عوارض بیماری

بنابراین، استفاده خودسرانه از قطره‌های تبلیغاتی یا درمان‌های گیاهی نه‌تنها سودی ندارد، بلکه ممکن است باعث تأخیر در درمان اصلی شود.

آیا بینایی بعد از سکته چشمی برمی‌گردد؟

این مهم‌ترین سؤال بیماران است و پاسخ آن به عوامل مختلفی بستگی دارد:

• نوع سکته چشمی
• مدت زمان قطع خون‌رسانی
• شدت آسیب شبکیه یا عصب بینایی
• سرعت شروع درمان
• وجود بیماری‌های زمینه‌ای

در برخی بیماران، بخشی از بینایی به‌تدریج بهبود پیدا می‌کند و در برخی دیگر، هدف درمان بیشتر جلوگیری از بدتر شدن وضعیت است.

به همین دلیل، مراجعه سریع پس از شروع علائم اهمیت بسیار زیادی دارد.

زمان طلایی درمان سکته چشمی

در بیماری‌های عروقی چشم، زمان یک عامل حیاتی است.

هرچه بیمار زودتر به چشم‌پزشک یا اورژانس مراجعه کند، احتمال حفظ بافت سالم شبکیه بیشتر خواهد بود.

به همین دلیل توصیه می‌شود:

اگر دچار کاهش ناگهانی بینایی، تاری دید شدید یا از دست رفتن بخشی از میدان دید شدید، منتظر بهبود خودبه‌خود نباشید و در اسرع وقت به مرکز درمانی مراجعه کنید.

آیا درمان خانگی برای سکته چشمی وجود دارد؟

خیر.

هیچ‌یک از روش‌های زیر درمان سکته چشمی محسوب نمی‌شوند:

• قطره‌های گیاهی
• عسل
• دمنوش‌ها
• کمپرس گرم یا سرد
• ماساژ خودسرانه چشم
• مصرف مکمل‌ها بدون تجویز پزشک

این روش‌ها نمی‌توانند جریان خون را به شبکیه بازگردانند و ممکن است باعث از دست رفتن زمان طلایی درمان شوند.نکته مهم برای بیماران

اگر پزشک پس از تشخیص سکته چشمی، شما را برای بررسی قلب، عروق گردن یا انجام آزمایش‌های خون ارجاع داد، این موضوع را جدی بگیرید. در بسیاری از موارد، سکته چشمی می‌تواند اولین هشدار وجود یک بیماری عروقی در بدن باشد و تشخیص و درمان به‌موقع این مشکلات، از بروز سکته مغزی یا قلبی در آینده پیشگیری می‌کند.