آستیگماتیسم در کودکان؛ علائم، درمان و زمان مناسب استفاده از عینک

استفاده از موبایل، تبلت یا مطالعه باعث ایجاد آستیگماتیسم نمی‌شود، اما می‌تواند خستگی چشم و تاری دید موقت ایجاد کند.

اگر کودک زیر ۷ سال آستیگماتیسم قابل توجه داشته باشد و اصلاح نشود، خطر تنبلی چشم (آمبلیوپی) افزایش می‌یابد. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد.

از چه شماره‌ای آستیگماتیسم در کودکان نیاز به عینک دارد؟

یکی از رایج‌ترین سؤال‌هایی که والدین می‌پرسند این است که:

«از چه شماره‌ای برای آستیگماتیسم باید عینک تجویز شود؟»

پاسخ این سؤال یک عدد ثابت نیست. برخلاف تصور بسیاری از افراد، تصمیم برای تجویز عینک فقط بر اساس شماره آستیگماتیسم انجام نمی‌شود. متخصص بینایی‌سنجی علاوه بر شماره چشم، سن کودک، میزان دید، همکاری کودک، وجود تنبلی چشم و سایر عیوب انکساری را نیز در نظر می‌گیرد.

در برخی کودکان، حتی آستیگماتیسم نسبتاً کم نیز ممکن است باعث کاهش بینایی شود، در حالی که کودک دیگری با همان شماره دید مناسبی داشته باشد.

بنابراین نباید تنها بر اساس نسخه یا عدد آستیگماتیسم درباره نیاز به عینک تصمیم گرفت.

آیا آستیگماتیسم کودکان با افزایش سن از بین می‌رود؟

این سؤال یکی از پرتکرارترین پرسش‌های والدین است.

پاسخ این است که گاهی مقدار آستیگماتیسم در سال‌های اولیه زندگی تغییر می‌کند، اما نمی‌توان انتظار داشت که همیشه با رشد کودک کاملاً از بین برود.

در بسیاری از کودکان، آستیگماتیسم خفیف ممکن است با رشد چشم کمتر شود، اما در بعضی دیگر ثابت می‌ماند یا حتی افزایش پیدا می‌کند.

به همین دلیل، اگر پزشک یا بینایی‌سنج استفاده از عینک را توصیه کرده باشد، بهتر است منتظر «خوب شدن خودبه‌خود» نباشید.

اگر کودک عینک نزند چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر آستیگماتیسم خفیف باشد، ممکن است مشکل خاصی ایجاد نکند؛ اما در موارد متوسط و شدید، اصلاح نکردن آن می‌تواند عوارض مهمی داشته باشد.

از جمله:

• تاری دید مداوم
• خستگی سریع هنگام مطالعه
• کاهش تمرکز در مدرسه
• سردردهای مکرر
• کاهش عملکرد تحصیلی
• بی‌علاقگی به نقاشی، کتاب خواندن یا انجام تکالیف
• افزایش خطر تنبلی چشم در سنین پایین

مغز کودک در سال‌های اول زندگی در حال یادگیری دیدن است. اگر تصویر واضحی از چشم دریافت نکند، ممکن است رشد طبیعی بینایی مختل شود.

آیا آستیگماتیسم باعث تنبلی چشم می‌شود؟

بله، اگر مقدار آستیگماتیسم زیاد باشد و به‌موقع اصلاح نشود.

در سال‌های ابتدایی زندگی، مغز برای تکامل طبیعی بینایی به تصاویر واضح نیاز دارد. اگر به دلیل آستیگماتیسم شدید، تصویر دائماً تار باشد، مغز ممکن است مسیرهای بینایی را به‌درستی تکامل ندهد و در نتیجه تنبلی چشم (آمبلیوپی) ایجاد شود.

البته همه کودکان مبتلا به آستیگماتیسم دچار تنبلی چشم نمی‌شوند. احتمال این مشکل بیشتر در شرایط زیر است:

• آستیگماتیسم بالا
• تفاوت زیاد شماره بین دو چشم
• مراجعه دیرهنگام برای معاینه
• استفاده نکردن از عینک تجویزشده

به همین دلیل، تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد.

آیا کودک باید همیشه عینک بزند؟

این موضوع به نظر متخصص و شرایط کودک بستگی دارد.

در بیشتر کودکانی که به دلیل آستیگماتیسم عینک دریافت می‌کنند، توصیه می‌شود عینک در تمام ساعات بیداری استفاده شود؛ زیرا مغز برای رشد طبیعی بینایی باید به‌طور مداوم تصویر واضح دریافت کند.

اگر کودک فقط هنگام مدرسه یا مطالعه از عینک استفاده کند، ممکن است نتیجه درمان به اندازه استفاده منظم مطلوب نباشد.

البته برنامه استفاده از عینک برای هر کودک متفاوت است و والدین باید دقیقاً مطابق توصیه متخصص عمل کنند.

درمان آستیگماتیسم در کودکان چگونه انجام می‌شود؟

درمان آستیگماتیسم به علت ایجاد آن بستگی دارد، اما در بیشتر کودکان هدف اصلی ایجاد یک تصویر واضح روی شبکیه است تا بینایی به‌طور طبیعی رشد کند.

روش‌های درمان شامل موارد زیر است:

۱. عینک

اصلی‌ترین و رایج‌ترین روش اصلاح آستیگماتیسم در کودکان، استفاده از عینک است.

اگر شماره عینک به‌درستی تعیین شود، کودک معمولاً طی چند روز تا چند هفته به آن عادت می‌کند و کیفیت دید بهبود می‌یابد.

۲. لنز تماسی

در بعضی کودکان بزرگ‌تر یا نوجوانان، در شرایط خاص می‌توان از لنزهای تماسی استفاده کرد، اما این تصمیم باید پس از معاینه کامل و آموزش صحیح درباره نحوه استفاده و مراقبت از لنز گرفته شود.

۳. درمان تنبلی چشم (در صورت نیاز)

اگر علاوه بر آستیگماتیسم، کودک دچار تنبلی چشم نیز شده باشد، ممکن است علاوه بر عینک، درمان‌هایی مانند بستن چشم سالم یا سایر روش‌های درمانی نیز لازم باشد.

آیا موبایل باعث بدتر شدن آستیگماتیسم می‌شود؟

خیر.

استفاده از موبایل، تبلت یا کامپیوتر باعث ایجاد یا افزایش آستیگماتیسم نمی‌شود.

اما استفاده طولانی‌مدت از صفحه‌نمایش می‌تواند باعث خستگی چشم، خشکی چشم و تاری دید موقت شود؛ به همین دلیل بهتر است کودکان در استفاده از وسایل دیجیتال تعادل را رعایت کنند و در فواصل منظم به چشم‌های خود استراحت بدهند.

نقش معاینات دوره‌ای چشم در کودکان

یکی از مهم‌ترین نکات درباره آستیگماتیسم این است که همیشه کودک از مشکل بینایی خود شکایت نمی‌کند.

بسیاری از کودکان تصور می‌کنند همه افراد دنیا همان‌طور که آن‌ها می‌بینند، می‌بینند. بنابراین ممکن است والدین تا مدت‌ها متوجه مشکل نشوند.

به همین دلیل، انجام معاینات دوره‌ای چشم حتی در کودکانی که ظاهراً مشکلی ندارند، اهمیت زیادی دارد. تشخیص زودهنگام آستیگماتیسم می‌تواند از کاهش بینایی، افت تحصیلی و تنبلی چشم پیشگیری کند.

سوالات متداول درباره آستیگماتیسم در کودکان

آیا آستیگماتیسم در کودکان خطرناک است؟

خیر. آستیگماتیسم به‌خودی‌خود یک بیماری خطرناک نیست، بلکه نوعی عیب انکساری چشم است. با این حال، اگر آستیگماتیسم متوسط یا شدید در زمان مناسب تشخیص داده و اصلاح نشود، ممکن است باعث کاهش کیفیت بینایی و در برخی کودکان موجب تنبلی چشم (آمبلیوپی) شود. به همین دلیل، معاینات دوره‌ای چشم اهمیت زیادی دارند.

آیا آستیگماتیسم کودکان با رشد از بین می‌رود؟

در بعضی کودکان، مقدار آستیگماتیسم با رشد چشم تغییر می‌کند و حتی ممکن است کمتر شود، اما در بسیاری از موارد ثابت می‌ماند یا تغییرات کمی پیدا می‌کند. بنابراین نباید منتظر از بین رفتن خودبه‌خود آن بود و لازم است کودک طبق برنامه توسط متخصص معاینه شود.

آیا کودک مبتلا به آستیگماتیسم باید همیشه عینک بزند؟

اگر متخصص بینایی‌سنج یا چشم‌پزشک استفاده تمام‌وقت از عینک را توصیه کرده باشد، بهتر است کودک در تمام ساعات بیداری از عینک استفاده کند. این کار به رشد طبیعی بینایی کمک می‌کند و خطر تنبلی چشم را کاهش می‌دهد.

آیا آستیگماتیسم باعث افت تحصیلی می‌شود؟

گاهی بله. کودکی که تخته کلاس را واضح نمی‌بیند یا هنگام مطالعه سریع خسته می‌شود، ممکن است تمرکز کمتری داشته باشد یا از درس خواندن فراری شود. اصلاح به‌موقع آستیگماتیسم می‌تواند به بهبود عملکرد تحصیلی و افزایش اعتمادبه‌نفس کودک کمک کند.

آیا استفاده از موبایل باعث آستیگماتیسم می‌شود؟

خیر. موبایل، تبلت و کامپیوتر باعث ایجاد آستیگماتیسم نمی‌شوند، اما استفاده طولانی‌مدت از آن‌ها می‌تواند باعث خستگی چشم، خشکی چشم و تاری دید موقت شود. رعایت زمان مناسب استفاده از صفحه‌نمایش و استراحت دادن به چشم‌ها برای سلامت بینایی کودکان ضروری است.

آیا آستیگماتیسم باعث تنبلی چشم می‌شود؟

اگر مقدار آستیگماتیسم زیاد باشد و در سال‌های اولیه زندگی اصلاح نشود، احتمال ایجاد تنبلی چشم افزایش می‌یابد. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام و استفاده از عینک در صورت نیاز، نقش مهمی در پیشگیری از این عارضه دارد.

کودک من هیچ شکایتی ندارد؛ آیا باز هم به معاینه چشم نیاز دارد؟

بله. بسیاری از کودکان متوجه تاری دید خود نمی‌شوند و تصور می‌کنند همه افراد دنیا همان‌طور می‌بینند که آن‌ها می‌بینند. به همین دلیل، معاینه دوره‌ای چشم حتی در کودکانی که هیچ علامتی ندارند، توصیه می‌شود.

چه زمانی باید برای معاینه چشم کودک مراجعه کنیم؟

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، بهتر است کودک توسط بینایی‌سنج یا چشم‌پزشک معاینه شود:

• نزدیک شدن بیش از حد به تلویزیون یا کتاب
• جمع کردن چشم‌ها برای واضح‌تر دیدن
• کج کردن سر هنگام نگاه کردن
• شکایت از تاری دید
• سردردهای مکرر
• مالیدن مداوم چشم‌ها
• افت عملکرد در مدرسه
• سابقه خانوادگی آستیگماتیسم یا تنبلی چشم

همچنین اگر کودک تاکنون معاینه چشم نشده است، بهتر است حتی در صورت نداشتن علامت نیز طبق برنامه توصیه‌شده توسط متخصص، معاینه شود.

جمع‌بندی

آستیگماتیسم یکی از شایع‌ترین مشکلات بینایی در کودکان است و در صورت تشخیص به‌موقع، معمولاً با عینک به‌خوبی اصلاح می‌شود. بسیاری از کودکان علائم واضحی ندارند و تنها از طریق معاینه چشم می‌توان این مشکل را تشخیص داد.

والدین نباید تصور کنند که کودک حتماً از تاری دید شکایت خواهد کرد. توجه به رفتارهای کودک، انجام معاینات دوره‌ای و پیگیری توصیه‌های متخصص، بهترین راه برای حفظ سلامت بینایی و پیشگیری از مشکلاتی مانند تنبلی چشم است.

اگر کودک شما علائمی مانند نزدیک شدن به تلویزیون، جمع کردن چشم‌ها، کج کردن سر یا سردردهای مکرر دارد، بهتر است معاینه چشم را به تعویق نیندازید.