علت مالیدن چشم کودکان؛ چه زمانی طبیعی است و چه زمانی باید نگران شویم؟
اگر کودک شما مرتب چشمهایش را میمالد، احتمالاً این سؤال برایتان پیش آمده که آیا این رفتار طبیعی است یا نشانه یک مشکل چشمی؟
واقعیت این است که مالیدن چشم در کودکان همیشه نشانه بیماری نیست. بسیاری از کودکان هنگام خوابآلودگی یا بعد از بازی این کار را انجام میدهند. اما اگر این رفتار چندین بار در روز، با شدت زیاد یا برای مدت طولانی تکرار شود، بهتر است علت آن بررسی شود؛ زیرا گاهی میتواند اولین علامت یک مشکل بینایی یا بیماری چشمی باشد.
آیا مالیدن چشم در کودکان طبیعی است؟
بله، در شرایط زیر معمولاً جای نگرانی وجود ندارد:
- هنگام خوابآلودگی
- بعد از گریه
- بعد از بیدار شدن از خواب
- ورود گردوغبار یا جسم خارجی کوچک به چشم
اما اگر کودک حتی هنگام بازی، مطالعه یا تماشای تلویزیون نیز مرتب چشمهایش را میمالد، بهتر است علت آن مشخص شود.
۱. آلرژی چشمی؛ شایعترین علت مالیدن چشم
در این حالت کودک معمولاً احساس خارش دارد و برای کاهش آن، مدام چشمهایش را میمالد.
علائم همراه
- خارش شدید
- قرمزی چشم
- اشکریزش
- حساسیت به نور
- مالیدن مکرر هر دو چشم
در فصل بهار، گرده گیاهان، گردوغبار، موی حیوانات و آلودگی هوا از مهمترین عوامل ایجاد آلرژی هستند.
۲. نیاز به عینک یا وجود شماره چشم
گاهی کودک به دلیل نزدیکبینی، دوربینی یا آستیگماتیسم تصویر واضحی نمیبیند. در نتیجه عضلات چشم بیشتر کار میکنند و کودک احساس خستگی کرده و چشمهایش را میمالد.
علائم همراه
- نزدیک شدن زیاد به تلویزیون
- نزدیک گرفتن کتاب
- جمع کردن چشمها
- سردرد
- افت عملکرد در مدرسه
اگر این علائم وجود داشته باشد، معاینه کامل چشم ضروری است.
۳. خشکی چشم
برخلاف تصور بسیاری از والدین، خشکی چشم فقط مخصوص بزرگسالان نیست.
امروزه استفاده طولانی از موبایل، تبلت و کامپیوتر باعث کاهش تعداد پلک زدن شده و اشک سریعتر تبخیر میشود. در نتیجه کودک احساس سوزش و خارش پیدا کرده و چشمهایش را میمالد.
۴. خستگی و خوابآلودگی
شایعترین علت در نوزادان و کودکان کوچکتر، خوابآلودگی است.
وقتی کودک خسته میشود، عضلات اطراف چشم نیز خسته شده و مالیدن چشم به صورت ناخودآگاه انجام میشود.
اگر این رفتار فقط قبل از خواب اتفاق میافتد، معمولاً جای نگرانی وجود ندارد.
۵. ورود گردوغبار یا جسم خارجی
گاهی یک مژه، گردوغبار یا ذرات ریز وارد چشم میشوند و کودک برای خارج کردن آنها چشمش را میمالد.
اگر بعد از شستوشوی چشم با آب تمیز علائم ادامه داشت، بهتر است از دستکاری بیشتر خودداری کرده و کودک توسط اپتومتریست یا چشمپزشک معاینه شود.
۶. عفونت چشم
در عفونتهای ویروسی یا باکتریایی معمولاً علاوه بر مالیدن چشم، این علائم نیز دیده میشوند:
- ترشح
- چسبیدن پلکها صبحها
- قرمزی شدید
- درد
در این شرایط مراجعه به پزشک ضروری است.
۷. قوز قرنیه (کراتوکونوس)
یکی از نکات مهمی که بسیاری از والدین نمیدانند این است که مالیدن شدید و مداوم چشم میتواند در افراد مستعد، یکی از عوامل مرتبط با پیشرفت قوز قرنیه (کراتوکونوس) باشد.
البته هر کودکی که چشمش را میمالد دچار قوز قرنیه نمیشود؛ اما اگر کودک آلرژی شدید دارد و سالها با فشار زیاد چشمهایش را میمالد، بهتر است این عادت کنترل شود.
۸. انسداد مجرای اشکی (بیشتر در نوزادان)
اگر کودک کمتر از یک سال سن دارد و علاوه بر مالیدن چشم، اشکریزش دائمی دارد، ممکن است مجرای اشکی بسته باشد.
این مشکل معمولاً با معاینه قابل تشخیص است.
۹. عادت رفتاری
گاهی هیچ مشکل چشمی وجود ندارد و کودک صرفاً به صورت عادتی چشمش را میمالد.
البته قبل از اینکه این رفتار را یک عادت بدانیم، باید مشکلات بینایی و بیماریهای چشمی رد شوند.
چه زمانی باید سریع به اپتومتریست یا چشمپزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، مراجعه را به تأخیر نیندازید:
- مالیدن مداوم چشم برای چند هفته
- کاهش دید
- انحراف چشم
- قرمزی شدید
- درد
- حساسیت زیاد به نور
- ترشح چرکی
- سفید شدن یا کدر شدن قرنیه
والدین چه کارهایی انجام دهند؟
✔ اجازه ندهید کودک با فشار زیاد چشمش را بمالد.
✔ ناخنهای کودک را کوتاه نگه دارید.
✔ مدت استفاده از موبایل و تبلت را محدود کنید.
✔ در صورت وجود آلرژی، درمان مناسب را شروع کنید.
✔ اگر کودک تلویزیون را از نزدیک نگاه میکند یا هنگام مطالعه چشمهایش را جمع میکند، معاینه بینایی را به تعویق نیندازید.
✔ معاینه دورهای چشم حتی در کودکان بدون علامت نیز اهمیت زیادی دارد.
جمعبندی
مالیدن چشم در کودکان همیشه خطرناک نیست؛ اما اگر این رفتار به طور مکرر، با شدت زیاد یا همراه با علائمی مانند قرمزی، خارش، کاهش دید یا حساسیت به نور باشد، نباید آن را نادیده گرفت.
تشخیص زودهنگام مشکلاتی مانند آلرژی، عیوب انکساری، خشکی چشم یا حتی بیماریهایی مانند قوز قرنیه میتواند از بروز عوارض جدیتر جلوگیری کند. اگر کودک شما مرتب چشمهایش را میمالد، یک معاینه کامل بینایی بهترین راه برای یافتن علت اصلی این رفتار است.
