لنز اسکلرال یکی از انواع پیشرفته لنزهای تماسی است که برای اصلاح مشکلات پیچیده بینایی و همچنین محافظت از سطح چشم طراحی شده است. این لنز برخلاف لنزهای معمولی، روی قرنیه قرار نمیگیرد و طراحی متفاوتی دارد که باعث شده برای بسیاری از بیماران مبتلا به قوز قرنیه، خشکی چشم شدید و نامنظمیهای سطح قرنیه گزینه مناسبی باشد.
تعریف ساده لنز اسکلرال
لنز اسکلرال یک لنز تماسی بزرگ با قابلیت عبور اکسیژن است که روی بخش سفید چشم یعنی صلبیه قرار میگیرد.
برای درک بهتر عملکرد آن، باید بدانیم که لنزهای تماسی معمولی معمولاً روی خود قرنیه مینشینند. اما قرنیه در برخی بیماریها ممکن است شکل منظم خود را از دست بدهد. در این شرایط، قرار گرفتن یک لنز کوچک روی سطح نامنظم قرنیه همیشه نتیجه مطلوب ایجاد نمیکند.
لنز اسکلرال با طراحی بزرگتر خود، از سطح نامنظم قرنیه فاصله میگیرد و یک سطح صاف و منظم جلوی چشم ایجاد میکند.
این سطح جدید کمک میکند نور بهتر وارد چشم شود و کیفیت تصویر افزایش پیدا کند.
لنز اسکلرال
چرا به آن لنز اسکلرال گفته میشود؟
نام این لنز از محل قرارگیری آن گرفته شده است.
بخش سفید چشم را «صلبیه» یا اسکلرا مینامند. برخلاف بسیاری از لنزهای تماسی که روی قرنیه قرار میگیرند، لنز اسکلرال روی صلبیه تکیه میکند.
صلبیه نسبت به قرنیه فضای بزرگتر و ساختار مقاومتری دارد. همین موضوع باعث میشود لنز اسکلرال ثبات بیشتری روی چشم داشته باشد و فشار مستقیم کمتری به قرنیه وارد کند.
لنز اسکلرال چگونه کار میکند؟
عملکرد لنز اسکلرال را میتوان از سه جنبه بررسی کرد:
۱. ایجاد یک سطح اپتیکی منظم
یکی از مهمترین دلایل کاهش دید در بیماریهایی مانند کراتوکونوس، نامنظم شدن سطح قرنیه است.
وقتی قرنیه حالت مخروطی یا غیرطبیعی پیدا میکند، نور هنگام عبور دچار شکستهای نامنظم میشود. نتیجه آن میتواند:
- تاری دید
- دوبینی
- کاهش کنتراست تصویر
- پخش نور در شب
باشد.
لنز اسکلرال با ایجاد یک سطح صاف در جلوی قرنیه، این بینظمی را اصلاح میکند.
به زبان ساده، لنز اسکلرال مانند یک «سطح جدید» برای عبور نور عمل میکند.
۲. ایجاد فضای مایع محافظ
یکی از ویژگیهای مهم لنز اسکلرال این است که بین لنز و قرنیه فضای خالی کوچکی وجود دارد.
این فضا قبل از گذاشتن لنز با محلول مخصوص پر میشود.
وجود این لایه مایع چند نقش مهم دارد:
- پر کردن ناهمواریهای سطح قرنیه
- کاهش تماس مستقیم لنز با قرنیه
- کمک به حفظ رطوبت سطح چشم
به همین دلیل در برخی بیماران مبتلا به خشکی چشم شدید، لنز اسکلرال علاوه بر اصلاح دید، نقش حمایتی برای سطح چشم دارد.
۳. افزایش ثبات لنز روی چشم
یکی از مشکلات بعضی لنزهای کوچکتر این است که هنگام پلک زدن یا حرکت چشم جابهجا میشوند.
اما چون لنز اسکلرال روی بخش بزرگتری از چشم قرار میگیرد، معمولاً حرکت کمتری دارد.
این ثبات میتواند باعث شود بیمار:
- دید پایدارتر
- احساس راحتی بیشتر
- کاهش تحریک قرنیه
را تجربه کند.
تفاوت لنز اسکلرال با لنزهای معمولی چیست؟
بسیاری از افراد تصور میکنند همه لنزهای تماسی عملکرد یکسانی دارند، اما طراحی آنها کاملاً متفاوت است.
محل قرارگیری
لنزهای نرم و برخی لنزهای سخت روی قرنیه قرار میگیرند.
اما لنز اسکلرال روی صلبیه قرار میگیرد و با قرنیه فاصله دارد.
اندازه لنز
لنز اسکلرال معمولاً قطر بیشتری دارد.
این اندازه بزرگتر باعث میشود بتواند قرنیههای نامنظم را بهتر پوشش دهد.
کاربرد درمانی
لنزهای معمولی بیشتر برای اصلاح نزدیکبینی، دوربینی یا آستیگماتیسمهای ساده استفاده میشوند.
اما لنز اسکلرال بیشتر در شرایط پیچیدهتر کاربرد دارد.
لنز اسکلرال برای قوز قرنیه چگونه کمک میکند؟
قوز قرنیه یا کراتوکونوس بیماریای است که در آن قرنیه به تدریج نازک شده و شکل طبیعی خود را از دست میدهد.
در مراحل اولیه ممکن است عینک دید قابل قبولی ایجاد کند، اما با تغییر شکل قرنیه، آستیگماتیسم نامنظم ایجاد میشود.
در این وضعیت، عینک معمولاً نمیتواند تمام بینظمیهای قرنیه را جبران کند.
لنز اسکلرال با ایجاد سطح اپتیکی منظمتر، باعث میشود نور مسیر صحیحتری پیدا کند.
به همین دلیل بسیاری از بیماران مبتلا به کراتوکونوس با استفاده از لنز اسکلرال کیفیت دید بسیار بهتری نسبت به قبل تجربه میکنند.
لنز اسکلرال برای خشکی چشم چه نقشی دارد؟
خشکی چشم فقط به معنی کم بودن اشک نیست. در برخی افراد سطح چشم به دلیل کاهش کیفیت اشک یا بیماریهای زمینهای دچار آسیب و التهاب میشود.
این افراد ممکن است با وجود استفاده از قطرههای مختلف همچنان علائمی مانند سوزش، تاری دید یا احساس جسم خارجی داشته باشند.
لنز اسکلرال میتواند یک محیط مرطوبتر در جلوی قرنیه ایجاد کند.
لایه مایع زیر لنز باعث میشود سطح قرنیه کمتر در معرض عوامل محیطی قرار گیرد.
البته انتخاب این روش باید بعد از بررسی کامل وضعیت چشم انجام شود.
لنز اسکلرال
چه کسانی ممکن است کاندید لنز اسکلرال باشند؟
لنز اسکلرال معمولاً در شرایط زیر بررسی میشود:
- قوز قرنیه
- آستیگماتیسم نامنظم
- نامنظمی بعد از جراحیهای چشمی
- برخی موارد بعد از پیوند قرنیه
- خشکی چشم شدید
- بیماریهای سطح چشم
اما این به معنی مناسب بودن لنز اسکلرال برای همه افراد نیست.
انتخاب لنز مناسب نیازمند بررسی دقیق قرنیه، سطح چشم و شرایط هر فرد است.
آیا گذاشتن لنز اسکلرال سخت است؟
در روزهای اول ممکن است بیمار نیاز به آموزش داشته باشد، زیرا اندازه لنز با لنزهای معمولی متفاوت است.
اما بیشتر افراد بعد از چند جلسه تمرین میتوانند به راحتی:
- لنز را قرار دهند
- آن را خارج کنند
- مراقبتهای لازم را انجام دهند
موفقیت استفاده از لنز اسکلرال بیشتر به آموزش صحیح و رعایت اصول نگهداری بستگی دارد.
جمعبندی
لنز اسکلرال یک لنز تماسی پیشرفته است که با طراحی خاص خود میتواند مشکلاتی را که با روشهای معمول اصلاح بینایی به خوبی کنترل نمیشوند، مدیریت کند.
این لنز با ایجاد یک سطح اپتیکی منظم، پوشش دادن نامنظمیهای قرنیه و ایجاد فضای مایع محافظ، در بسیاری از بیماران مبتلا به قوز قرنیه، خشکی چشم و مشکلات پیچیده قرنیه باعث بهبود دید و افزایش راحتی میشود.
با وجود مزایای فراوان، نتیجه موفقیتآمیز لنز اسکلرال به انتخاب صحیح، فیت تخصصی و پیگیریهای منظم وابسته است. به همین دلیل توصیه میشود قبل از تهیه لنز، ارزیابی کامل توسط فرد متخصص در زمینه فیت لنز اسکلرال انجام شود.
