لنز اسکلرال چیست؟ در سالهای اخیر، استفاده از لنز اسکلرال در سراسر دنیا رشد چشمگیری داشته است. پیشرفت فناوری طراحی و ساخت این لنزها باعث شده بیماران مبتلا به بیماریهای پیچیده قرنیه بتوانند دیدی واضحتر و راحتتر را تجربه کنند. امروزه بسیاری از افرادی که پیش از این کاندید پیوند قرنیه محسوب میشدند، با فیت مناسب لنز اسکلرال توانستهاند سالها از انجام جراحی اجتناب کنند.
در این مقاله به صورت کامل با لنز اسکلرال، نحوه عملکرد آن، مزایا، معایب، کاربردها و مراقبتهای لازم آشنا خواهید شد.
لنز اسکلرال چیست؟
لنز اسکلرال نوعی لنز تماسی سخت نفوذپذیر به گاز (RGP) است که قطر آن از لنزهای معمولی بزرگتر بوده و روی بخش سفید چشم یا همان صلبیه قرار میگیرد.
برخلاف لنزهای تماسی معمولی که مستقیماً روی قرنیه قرار میگیرند، لنز اسکلرال روی قرنیه شناور است و هیچ تماسی با سطح قرنیه ندارد. فضای بین لنز و قرنیه با محلول سالین استریل پر میشود و یک مخزن مایع ایجاد میکند.
همین ویژگی باعث شده لنز اسکلرال علاوه بر اصلاح بینایی، نقش درمانی نیز داشته باشد و بتواند از سطح قرنیه محافظت کند.
لنز اسکلرال
لنز اسکلرال چگونه کار میکند؟
برای درک عملکرد لنز اسکلرال ابتدا باید بدانیم که بسیاری از مشکلات بینایی ناشی از نامنظم شدن سطح قرنیه هستند.
در شرایطی مانند:
- کراتوکونوس
- اکتازی بعد از لیزیک
- اسکار قرنیه
- پیوند قرنیه
- دژنراسیونهای قرنیه
سطح قرنیه حالت طبیعی خود را از دست میدهد و نور به شکل نامنظم وارد چشم میشود. نتیجه این وضعیت تاری دید، دوبینی، هاله اطراف نورها و کاهش کیفیت بینایی است.
لنز اسکلرال با ایجاد یک سطح اپتیکی کاملاً صاف در جلوی چشم، این نامنظمیها را خنثی میکند. در واقع نور به جای عبور از سطح نامنظم قرنیه، از سطح صاف لنز عبور میکند و تصویر واضحتری روی شبکیه تشکیل میشود.
تفاوت لنز اسکلرال با لنزهای معمولی چیست؟
بسیاری از بیماران تصور میکنند لنز اسکلرال همان لنز سخت معمولی است. در حالی که تفاوتهای مهمی میان این دو وجود دارد.
اندازه بزرگتر
قطر لنزهای نرم معمولاً بین ۱۳ تا ۱۴ میلیمتر است اما قطر لنزهای اسکلرال معمولاً بین ۱۵ تا ۲۴ میلیمتر میباشد.
راحتی بیشتر
به دلیل اینکه لنز اسکلرال روی صلبیه قرار میگیرد و با قرنیه تماس ندارد، معمولاً راحتی بیشتری نسبت به لنزهای RGP سنتی ایجاد میکند.
مخزن اشکی
فضای پرشده از سالین بین لنز و قرنیه به مرطوب نگه داشتن سطح چشم کمک میکند.
کیفیت بینایی بالاتر
در بسیاری از بیماران مبتلا به قوز قرنیه، لنز اسکلرال دید بهتری نسبت به عینک یا لنزهای نرم ایجاد میکند.
چه افرادی به لنز اسکلرال نیاز دارند؟
یکی از سوالات رایج بیماران این است که آیا آنها کاندید مناسبی برای استفاده از لنز اسکلرال هستند یا خیر.
در ادامه مهمترین گروههای استفادهکننده از این لنز را بررسی میکنیم.
لنز اسکلرال برای کراتوکونوس یا قوز قرنیه
کراتوکونوس شایعترین دلیل تجویز لنز اسکلرال در سراسر جهان است.
در بیماری قوز قرنیه، قرنیه به تدریج نازک و مخروطی شکل میشود. این تغییر باعث ایجاد آستیگماتیسم نامنظم و کاهش شدید کیفیت بینایی میشود.
در مراحل اولیه ممکن است عینک یا لنز نرم کافی باشد اما با پیشرفت بیماری، بسیاری از بیماران دیگر با این روشها دید مطلوبی به دست نمیآورند.
در چنین شرایطی لنز اسکلرال میتواند:
- دید را به طور چشمگیری بهبود دهد
- کیفیت بینایی را افزایش دهد
- حساسیت به نور را کاهش دهد
- نیاز به جراحی را به تعویق بیندازد
به همین دلیل امروزه لنز اسکلرال برای کراتوکونوس یکی از موفقترین روشهای اصلاح بینایی محسوب میشود.
لنز اسکلرال
لنز اسکلرال برای خشکی چشم شدید
بیمارانی که از خشکی چشم شدید رنج میبرند معمولاً با علائمی مانند:
- سوزش
- خارش
- احساس جسم خارجی
- تاری دید متناوب
- حساسیت به نور
مواجه هستند.
در این بیماران، مخزن مایع موجود زیر لنز اسکلرال مانند یک پانسمان محافظ عمل میکند و سطح چشم را در طول روز مرطوب نگه میدارد.
به همین دلیل لنز اسکلرال در درمان موارد شدید خشکی چشم، سندرم شوگرن و برخی بیماریهای سطح چشم کاربرد گستردهای پیدا کرده است.
لنز اسکلرال بعد از پیوند قرنیه
بسیاری از بیماران پس از پیوند قرنیه دچار آستیگماتیسم نامنظم میشوند.
اگرچه پیوند موفقیتآمیز بوده است، اما دید بیمار ممکن است همچنان تار باشد.
در این شرایط لنز اسکلرال میتواند کیفیت بینایی را به میزان قابل توجهی افزایش دهد و نیاز به جراحیهای تکمیلی را کاهش دهد.
لنز اسکلرال بعد از لیزیک و لازک
در برخی موارد نادر، پس از جراحیهای لیزری چشم مانند لیزیک یا لازک، قرنیه دچار نامنظمی میشود.
این وضعیت که به اکتازی قرنیه معروف است میتواند باعث کاهش شدید کیفیت بینایی شود.
فیت مناسب لنز اسکلرال یکی از مؤثرترین راهکارهای موجود برای این بیماران است.
مزایای لنز اسکلرال
محبوبیت روزافزون این لنزها بیدلیل نیست. مزایای متعدد آنها باعث شده بسیاری از متخصصان قرنیه و اپتومتری از آن استفاده کنند.
بهبود قابل توجه کیفیت بینایی
مهمترین مزیت لنز اسکلرال ایجاد سطح اپتیکی منظم است.
این ویژگی میتواند در بسیاری از بیماران دیدی ایجاد کند که با عینک یا لنزهای دیگر امکانپذیر نیست.
راحتی بیشتر نسبت به لنزهای سخت سنتی
لنزهای سخت معمولی هنگام پلک زدن حرکت میکنند و ممکن است احساس جسم خارجی ایجاد کنند.
در مقابل، لنز اسکلرال معمولاً پایدارتر و راحتتر است.
محافظت از سطح قرنیه
مخزن مایع زیر لنز به محافظت از سطح چشم کمک میکند.
کاهش علائم خشکی چشم
بسیاری از بیماران خشکی چشم پس از شروع استفاده از لنز اسکلرال بهبود چشمگیری را تجربه میکنند.
پایداری بهتر روی چشم
به دلیل قطر بزرگتر، لنز روی چشم ثبات بیشتری دارد و کمتر جابهجا میشود.
عوارض و محدودیتهای لنز اسکلرال
اگرچه لنز اسکلرال یکی از موفقترین روشهای اصلاح بینایی در بیماران مبتلا به قوز قرنیه، خشکی چشم و نامنظمی قرنیه محسوب میشود، اما مانند هر روش درمانی دیگری بدون محدودیت نیست. آگاهی از این موارد به بیماران کمک میکند با انتظارات واقعبینانهتری روند درمان را آغاز کنند.
یکی از مهمترین نکاتی که باید به آن توجه داشت این است که بسیاری از مشکلات گزارششده توسط بیماران، ناشی از فیت نامناسب لنز یا رعایت نکردن اصول مراقبتی است و لزوماً به خود لنز اسکلرال مربوط نمیشود.
آیا لنز اسکلرال عوارض دارد؟
در صورت فیت صحیح و رعایت مراقبتهای لازم، عوارض جدی لنز اسکلرال نادر هستند. با این حال برخی مشکلات ممکن است در طول دوره استفاده مشاهده شوند.
مهگرفتگی یا Fogging
یکی از شایعترین شکایات کاربران لنز اسکلرال، مهگرفتگی دید در طول روز است.
در این حالت بیمار معمولاً گزارش میکند که در ساعات اولیه صبح دید بسیار خوبی دارد اما به تدریج کیفیت بینایی کاهش پیدا میکند.
این اتفاق معمولاً به دلایل زیر رخ میدهد:
- تجمع سلولها و ذرات در مخزن اشکی زیر لنز
- التهاب سطح چشم
- بیماری غدد میبومین
- طراحی نامناسب لنز
- حجم نامناسب مخزن اشکی
در بسیاری از موارد با اصلاح طراحی لنز یا درمان التهاب پلکی این مشکل برطرف میشود.
قرمزی چشم
برخی بیماران پس از برداشتن لنز متوجه قرمزی چشم میشوند.
دلایل احتمالی عبارتاند از:
- فشار بیش از حد لنز روی صلبیه
- اکسیژنرسانی ناکافی
- خشکی چشم کنترلنشده
- زمان استفاده بیش از حد
به همین دلیل جلسات پیگیری بعد از فیت لنز اهمیت زیادی دارند.
تاری دید
تاری دید میتواند علل مختلفی داشته باشد:
- تغییرات قرنیه
- باقی ماندن حباب هوا زیر لنز
- رسوبات روی سطح لنز
- خشکی سطح لنز
- مهگرفتگی مخزن اشکی
به همین دلیل هر تاری دیدی به معنی نامناسب بودن لنز نیست و نیاز به بررسی تخصصی دارد.
ایجاد رسوبات روی لنز
در برخی افراد، پروتئینها و چربیهای موجود در اشک روی سطح لنز تجمع پیدا میکنند.
این رسوبات میتوانند باعث:
- کاهش کیفیت بینایی
- کاهش راحتی
- افزایش احتمال التهاب
شوند.
رعایت اصول تمیز کردن لنز نقش مهمی در پیشگیری از این مشکل دارد.
آیا استفاده از لنز اسکلرال خطرناک است؟
این سوال یکی از پرتکرارترین سوالات بیماران است.
پاسخ کوتاه این است: خیر.
لنز اسکلرال در صورت فیت تخصصی و رعایت بهداشت، یکی از ایمنترین لنزهای تماسی موجود محسوب میشود.
خطر عفونت شدید بسیار پایین است اما مانند هر لنز تماسی، رعایت بهداشت کاملاً ضروری است.
فیت لنز اسکلرال چگونه انجام میشود؟
برخلاف لنزهای نرم که بر اساس چند اندازه استاندارد انتخاب میشوند، فیت لنز اسکلرال یک فرآیند تخصصی و چند مرحلهای است.
مرحله اول: معاینه کامل چشم
در این مرحله موارد زیر بررسی میشوند:
- نمره چشم
- وضعیت قرنیه
- توپوگرافی قرنیه
- سلامت سطح چشم
- کیفیت اشک
مرحله دوم: انتخاب لنز آزمایشی
متخصص با توجه به شرایط چشم از مجموعه لنزهای آزمایشی استفاده میکند.
هدف این مرحله ارزیابی موارد زیر است:
- میزان Clearance قرنیه
- وضعیت لیمبال
- نحوه قرارگیری روی صلبیه
- راحتی بیمار
مرحله سوم: ارزیابی با اسلیت لمپ
پس از قرار دادن لنز، وضعیت آن با دقت بررسی میشود.
گاهی لازم است چند بار طراحی لنز اصلاح شود تا بهترین نتیجه حاصل شود.
مرحله چهارم: سفارش لنز نهایی
پس از رسیدن به بهترین طراحی، لنز نهایی سفارش داده میشود.
مرحله پنجم: آموزش بیمار
بیمار باید نحوه:
- گذاشتن لنز
- خارج کردن لنز
- تمیز کردن لنز
- نگهداری لنز
را به طور کامل آموزش ببیند.
نحوه گذاشتن لنز اسکلرال
بسیاری از بیماران در روزهای اول تصور میکنند استفاده از لنز اسکلرال دشوار است. اما اغلب افراد طی چند روز به راحتی این مهارت را یاد میگیرند.
مراحل قرار دادن لنز
- دستها را کاملاً بشویید.
- لنز را روی ابزار مخصوص یا انگشتان قرار دهید.
- لنز را کاملاً با سالین استریل بدون مواد نگهدارنده پر کنید.
- سر را به سمت پایین نگه دارید.
- پلکها را باز نگه دارید.
- لنز را به آرامی روی چشم قرار دهید.
یکی از مهمترین نکات این است که هیچ حباب هوایی زیر لنز باقی نماند.
لنز اسکلرال
نحوه برداشتن لنز اسکلرال
برای خارج کردن لنز معمولاً از ساکشن یا ابزار مکنده استفاده میشود.
مراحل کلی:
- دستها را بشویید.
- به آینه نگاه کنید.
- ساکشن را به قسمت پایینی لنز نزدیک کنید.
- به آرامی لنز را جدا نمایید.
با کمی تمرین این فرآیند بسیار ساده خواهد شد.
لنز اسکلرال
مراقبت و نگهداری از لنز اسکلرال
طول عمر و عملکرد مناسب لنز تا حد زیادی به نحوه مراقبت از آن بستگی دارد.
شستوشوی روزانه
پس از هر بار استفاده:
- لنز باید تمیز شود.
- رسوبات سطحی حذف شوند.
- محلول مناسب استفاده شود.
استفاده از محلول مناسب
همه محلولها برای لنز اسکلرال مناسب نیستند.
انتخاب محلول باید توسط متخصص تعیین شود.
تعویض منظم جا لنزی
جا لنزی یکی از منابع مهم آلودگی است.
بهتر است به طور منظم تعویض شود.
اجتناب از آب لولهکشی
هرگز نباید:
- لنز
- جا لنزی
- ابزارها
با آب معمولی تماس پیدا کنند.
عمر لنز اسکلرال چقدر است؟
یکی از سوالات رایج بیماران مربوط به طول عمر لنز است.
به طور کلی عمر لنز اسکلرال به عوامل مختلفی بستگی دارد:
- جنس لنز
- نحوه نگهداری
- میزان استفاده
- سلامت سطح لنز
در بسیاری از موارد لنز میتواند چند سال عملکرد مطلوبی داشته باشد.
البته معاینات دورهای ضروری هستند زیرا تغییرات قرنیه ممکن است نیاز به اصلاح طراحی لنز ایجاد کند.
آیا میتوان با لنز اسکلرال خوابید؟
در اغلب موارد پاسخ منفی است.
لنز اسکلرال برای استفاده روزانه طراحی شده است و معمولاً باید قبل از خواب از چشم خارج شود.
خوابیدن با لنز ممکن است خطر:
- التهاب
- کمبود اکسیژن
- عفونت
را افزایش دهد.
آیا لنز اسکلرال میتواند جایگزین پیوند قرنیه شود؟
این سوال بهویژه در بیماران مبتلا به کراتوکونوس بسیار رایج است.
در بسیاری از موارد، لنز اسکلرال میتواند دید بسیار خوبی ایجاد کند و نیاز به جراحی را سالها به تعویق بیندازد.
با این حال در موارد پیشرفتهای که:
- اسکار شدید قرنیه وجود دارد
- قرنیه شفافیت خود را از دست داده است
- بیماری بسیار پیشرفته شده است
ممکن است پیوند قرنیه همچنان ضروری باشد.
آیا لنز اسکلرال برای همه بیماران مبتلا به قوز قرنیه مناسب است؟
اگرچه اکثر بیماران مبتلا به کراتوکونوس از این لنز سود میبرند، اما انتخاب نهایی به عوامل مختلفی بستگی دارد:
- شدت بیماری
- وضعیت قرنیه
- سابقه جراحی
- شرایط سطح چشم
- توانایی بیمار در استفاده و مراقبت
به همین دلیل معاینه تخصصی اهمیت زیادی دارد.
قوز قرنیه
سوالات متداول درباره لنز اسکلرال
آیا گذاشتن لنز اسکلرال درد دارد؟
خیر. بیشتر بیماران پس از چند روز به استفاده از آن عادت میکنند.
آیا لنز اسکلرال دیده میشود؟
خیر. اگرچه از لنزهای معمولی بزرگتر است اما روی چشم ظاهر قابل توجهی ندارد.
آیا استفاده از لنز اسکلرال باعث ضعیف شدن چشم میشود؟
خیر. این لنز باعث ضعیف شدن چشم نمیشود.
آیا میتوان ورزش کرد؟
بله. بسیاری از بیماران هنگام ورزش نیز از لنز استفاده میکنند.
آیا لنز اسکلرال برای خشکی چشم مفید است؟
بله. یکی از مهمترین کاربردهای درمانی این لنز کمک به بیماران مبتلا به خشکی چشم شدید است.
جمعبندی
لنز اسکلرال یکی از پیشرفتهترین روشهای اصلاح بینایی برای افرادی است که به دلیل قوز قرنیه، خشکی چشم شدید، پیوند قرنیه، اکتازی پس از جراحیهای لیزری یا سایر نامنظمیهای قرنیه نمیتوانند با عینک یا لنزهای معمولی به دید مطلوب برسند.
این لنز با ایجاد یک سطح اپتیکی منظم و تشکیل مخزن محافظ مایع روی قرنیه، میتواند علاوه بر بهبود چشمگیر کیفیت بینایی، راحتی بیشتری نیز برای بیمار فراهم کند. در بسیاری از بیماران، فیت صحیح لنز اسکلرال موجب افزایش کیفیت زندگی، کاهش علائم چشمی و حتی به تعویق افتادن نیاز به جراحیهای پیچیدهتر میشود.
با این حال موفقیت درمان تا حد زیادی به فیت تخصصی لنز، پیگیریهای منظم و رعایت دقیق اصول مراقبتی وابسته است. اگر از قوز قرنیه، خشکی چشم شدید یا سایر مشکلات قرنیه رنج میبرید، ارزیابی تخصصی توسط اپتومتریست یا متخصص فیت لنز اسکلرال میتواند اولین گام برای دستیابی به دیدی بهتر و زندگی راحتتر باشد.
