کودکی که ساعتهای طولانی مشغول درس خواندن، کتاب مطالعه کردن یا استفاده از تبلت و گوشی است، ممکن است به مرور دچار نزدیکبینی شود و نیاز به عینک پیدا کند. اما آیا واقعاً مطالعه علت اصلی ضعیف شدن چشم است؟ یا عوامل دیگری در این میان نقش دارند؟
پاسخ کوتاه این است که مطالعه به خودی خود چشم را خراب نمیکند، اما انجام طولانیمدت فعالیتهای نزدیک میتواند خطر ایجاد و پیشرفت نزدیکبینی را افزایش دهد.
برای درک بهتر این موضوع ابتدا باید بدانیم منظور از ضعیف شدن چشم چیست.
منظور از ضعیفی چشم چیست؟
در مکالمات روزمره، بسیاری از افراد هر نوع مشکل بینایی را «ضعیفی چشم» مینامند. اما در علم بیناییسنجی، ضعیف شدن چشم معمولاً به افزایش نمره عینک یا ایجاد عیوب انکساری مانند نزدیکبینی اشاره دارد.
در نزدیکبینی، کودک اجسام دور را تار میبیند اما دید نزدیک او معمولاً واضح است. به عنوان مثال ممکن است بتواند کتاب را به راحتی بخواند اما نوشتههای تخته کلاس یا تابلوهای خیابان را به خوبی نبیند.
در سالهای اخیر شیوع نزدیکبینی در سراسر جهان به طور چشمگیری افزایش یافته است و پیشبینی میشود در دهههای آینده تعداد بیشتری از کودکان به این مشکل مبتلا شوند.
آیا مطالعه باعث نزدیکبینی میشود؟
مطالعات علمی نشان دادهاند کودکانی که زمان بیشتری را صرف فعالیتهای نزدیک میکنند، بیشتر در معرض ابتلا به نزدیکبینی قرار دارند.
فعالیتهای نزدیک شامل موارد زیر است:
- مطالعه کتاب
- نوشتن و انجام تکالیف
- استفاده از تلفن همراه
- کار با تبلت
- بازیهای رایانهای
- استفاده از لپتاپ
اما نکته مهم این است که مطالعه به تنهایی عامل ایجاد نزدیکبینی نیست.
در واقع نزدیکبینی یک بیماری چندعاملی است و عوامل مختلفی در ایجاد آن نقش دارند. مطالعه و کار نزدیک میتوانند یکی از این عوامل باشند، اما ژنتیک، سبک زندگی و میزان حضور در فضای باز نیز اهمیت زیادی دارند.
بنابراین اگر کودکی ساعتهای زیادی مطالعه میکند و در عین حال زمان کمی را در فضای باز میگذراند، احتمال ابتلا به نزدیکبینی در او بیشتر خواهد بود.
مطالعه ونزدیک بینی
چرا فعالیتهای نزدیک میتوانند خطر نزدیکبینی را افزایش دهند؟
هنگامی که کودک کتاب، موبایل یا تبلت را در فاصله نزدیک نگاه میکند، سیستم تطابق چشم به طور مداوم فعال میشود.
اگر این فعالیت برای ساعتهای طولانی و بدون استراحت ادامه پیدا کند، فشار بیشتری به سیستم بینایی وارد میشود. پژوهشگران معتقدند این شرایط ممکن است در برخی کودکان مستعد، باعث رشد بیش از حد طول چشم شود.
وقتی طول کره چشم افزایش پیدا میکند، تصویر به جای آنکه دقیقاً روی شبکیه تشکیل شود، در جلوی آن تشکیل میشود و در نتیجه نزدیکبینی ایجاد میشود.
به همین دلیل امروزه متخصصان توصیه میکنند کودکان هنگام مطالعه و استفاده از وسایل دیجیتال، استراحتهای منظم داشته باشند.
آیا کتاب خواندن خطرناک است؟
خیر.
این یکی از رایجترین باورهای اشتباه والدین است. کتاب خواندن نه تنها برای چشم مضر نیست، بلکه برای رشد شناختی، یادگیری، زبان و موفقیت تحصیلی کودکان بسیار مفید است.
مشکل زمانی ایجاد میشود که:
- مدت مطالعه بسیار طولانی باشد.
- فاصله چشم تا کتاب کم باشد.
- نور محیط مناسب نباشد.
- کودک ساعتها بدون استراحت مطالعه کند.
- فعالیتهای خارج از منزل محدود شوند.
بنابراین هدف نباید حذف مطالعه باشد؛ بلکه باید عادات صحیح مطالعه را به کودک آموزش داد.
آیا موبایل و تبلت از کتاب بدتر هستند؟
در بسیاری از موارد بله.
کودکان معمولاً موبایل را در فاصلهای نزدیکتر از کتاب نگه میدارند. همچنین هنگام استفاده از گوشی، مدت زمان پلک زدن کاهش مییابد و خستگی چشمی بیشتر میشود.
علاوه بر این، استفاده از موبایل معمولاً با ساعات طولانی و بدون وقفه همراه است. بسیاری از کودکان چندین ساعت در روز مشغول بازی، تماشای ویدئو یا شبکههای اجتماعی هستند.
به همین دلیل تحقیقات نشان دادهاند که استفاده بیش از حد از دستگاههای دیجیتال میتواند با افزایش خطر نزدیکبینی ارتباط داشته باشد.
نقش ژنتیک در ضعیفی چشم کودکان
یکی از مهمترین عوامل خطر نزدیکبینی، سابقه خانوادگی است.
اگر یکی از والدین نزدیکبین باشد، احتمال نزدیکبینی در کودک افزایش پیدا میکند. اگر هر دو والد نزدیکبین باشند، این احتمال حتی بیشتر میشود.
البته ژنتیک به تنهایی تعیینکننده نیست. بسیاری از کودکان دارای زمینه ژنتیکی هستند اما با سبک زندگی مناسب، سرعت پیشرفت نزدیکبینی در آنها کاهش پیدا میکند.
به همین دلیل والدینی که خودشان عینک دارند باید توجه بیشتری به معاینات دورهای چشم فرزندشان داشته باشند.
مهمترین عامل محافظتکننده: بازی در فضای باز
شاید جالب باشد بدانید که یکی از مؤثرترین راههای پیشگیری از نزدیکبینی، افزایش زمان حضور در فضای باز است.
تحقیقات نشان دادهاند کودکانی که روزانه زمان بیشتری را در محیطهای بیرونی سپری میکنند، کمتر به نزدیکبینی مبتلا میشوند.
نور طبیعی خورشید نقش مهمی در رشد طبیعی چشم دارد. به همین دلیل بسیاری از متخصصان توصیه میکنند کودکان حداقل ۱۲۰ دقیقه در روز در فضای باز فعالیت داشته باشند.
منظور از فضای باز لزوماً ورزش حرفهای نیست. پیادهروی، بازی در پارک، دوچرخهسواری یا بازیهای معمولی نیز میتوانند مفید باشند.
علائمی که ممکن است نشاندهنده نزدیکبینی باشند
والدین باید به علائم زیر توجه کنند:
- نزدیک شدن بیش از حد به تلویزیون
- نزدیک نگه داشتن کتاب
- جمع کردن چشمها هنگام نگاه کردن به دور
- شکایت از تاری دید
- سردردهای مکرر
- افت عملکرد تحصیلی
- خستگی هنگام مطالعه
- مالش مکرر چشمها
در صورت مشاهده این علائم، بهتر است کودک توسط اپتومتریست یا چشمپزشک معاینه شود.
چگونه هنگام مطالعه از چشم کودک محافظت کنیم؟
خوشبختانه چند اقدام ساده میتواند به کاهش فشار وارد شده به سیستم بینایی کمک کند.
فاصله مناسب مطالعه را رعایت کنید
کتاب یا دفتر باید حدود ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر از چشم فاصله داشته باشد.
قانون 20-20-20 را اجرا کنید
هر ۲۰ دقیقه یک بار، کودک به مدت ۲۰ ثانیه به نقطهای در فاصله حداقل ۲۰ فوتی (حدود ۶ متر) نگاه کند.
این کار باعث استراحت سیستم تطابق میشود.
نور کافی فراهم کنید
مطالعه در نور نامناسب میتواند باعث خستگی چشم شود. بهتر است نور محیط یکنواخت و کافی باشد.
زمان استفاده از موبایل را محدود کنید
هرچه زمان استفاده از صفحهنمایش کمتر باشد، فشار کمتری به سیستم بینایی وارد میشود.
فعالیت در فضای باز را افزایش دهید
حداقل دو ساعت بازی یا فعالیت روزانه در فضای باز توصیه میشود.
مطالعه ونزدیک بینی
